Arbeidsuitbuiting

57-07
Mensenhandel met het oogmerk van uitbuiting in arbeid of diensten (arbeidsuitbuiting) betreft een ernstige schending van fundamentele mensenrechten, is strijdig met de Grondwet en met de principes van sociale zekerheid, het stelsel dat mede ontwikkeld is om afhankelijkheid van en willekeur door een werkgever tegen te gaan. Het is in Nederland strafbaar gesteld sinds 1 januari 2005. De ontwikkelingen rond dit thema, zowel in internationaal als nationaal opzicht, gaan snel. Hierbij valt te denken aan de Europese meerjarenstrategie 2012(COM)286 (met vijf prioriteiten: herkenning, bescherming van en bijstand aan slachtoffers; voorkóming van mensenhandel; vervolging van daders; verbeteren coördinatie en samenwerking; verkrijgen van meer inzicht), de nieuwe Directive 2011/36/EU (2011), de uitspraak in de zaak Rantsev (2010), de uitspraak van de Hoge Raad (2009), de recente ontwikkeling van de Nederlandse jurisprudentie en de toename van het aantal slachtoffers, strafrechtelijke onderzoeken en meldingen.

In de praktijk betekent de herkenning van het patroon van uitbuiting in arbeid of diensten dat de samenhang gezien moet worden tussen verschillende op zichzelf staande overtredingen in de sociale zekerheid, waarbij te denken valt aan te lange arbeidstijden (in Nederland de Arbeidstijdenwet; ATW), onveilige werkomstandigheden (Arbeidsomstandighedenwet; Arbowet), illegale tewerkstelling (Wet arbeid vreemdelingen; Wav) of  illegaal verblijf (Vreemdelingenwet; VW2000), het betalen van te weinig of het achterhouden van (gedeelten van) het loon (Wet minimumloon en minimumvakantiebijslag; WML), het betalen van zwart loon (Algemene Wet inzake Rijksbelastingen; AWr) of het niet beschikken over de eigen identiteitsdocumenten (Wet op de Identificatieplicht; WID). Criteria die kunnen duiden op strafrechtelijk uitbuiting kunnen ook overtreding van gemeentelijke voorschriften betreffen in het kader van brandgevaar, zoals een slaapplaats op de werkplek of het afgrendelen van de slaapplaats of de werkplek. Tot slot is er veelal ook sprake van commune delicten, zoals de toepassing van fysiek of psychisch geweld, de dreiging met fysiek of psychisch geweld, misleiding of seksuele intimidatie. Dit betreft een niet-limitatieve opsomming.

In deze workshop zal aan de hand van voorbeelden aandacht besteed worden aan de verschijningsvormen van arbeidsuitbuiting, de herkenning van het fenomeen alsook enkele trends.